Dotychczas jedyną uznaną terapią modyfikującą przebieg cALD pozostaje przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych (haematopoietic stem-cell transplantation, HSCT) lub jego odmiany wykorzystujące wektory lentiwirusowe, procedury obciążone znacznym ryzykiem oraz ograniczoną dostępnością (Mahmood et al., 2007; Eichler et al., 2017).
Na tym tle pojawia się leriglitazon (MIN‑102) – doustny, mózgo-penetrujący agonista receptora PPARγ, rozwijany jako potencjalna farmakologiczna opcja spowalniająca postęp zarówno AMN, jak i cALD (Rodríguez‑Pascau et al., 2021; Minoryx Therapeutics, 2025).
Mechanizm działania leriglitazonu
Leriglitazon jest selektywnym agonistą receptora jądrowego peroxisome proliferator‑activated receptor gamma (PPARγ), zaprojektowanym jako metabolit pioglitazonu o znacznie lepszej przenikalności przez barierę krew–mózg i profilu bezpieczeństwa dostosowanym do chorób ośrodkowego układu nerwowego (Minoryx Therapeutics, 2025; Rodríguez‑Pascau et al., 2021).
Aktywacja PPARγ przez leriglitazon moduluje ekspresję wielu genów i szlaków związanych z biogenezą mitochondriów (PGC‑1α), metabolizmem energetycznym, stresem oksydacyjnym, zapaleniem oraz przeżyciem neuronów i oligodendrocytów (Minoryx Therapeutics, 2025; Rodríguez‑Pascau et al., 2021).
W pierwszym badaniu z udziałem zdrowych ochotników naukowcy sprawdzili, czy leriglitazon rzeczywiście dociera do mózgu. Okazało się, że lek przenika do płynu otaczającego mózg i rdzeń kręgowy (płynu mózgowo-rdzeniowego) w ilości, która wcześniej była skuteczna w badaniach na zwierzętach. To oznacza, że ma szansę działać tam, gdzie rozwija się choroba. Badacze zauważyli też wzrost poziomu adiponektyny – białka, które działa jak lampka kontrolna pokazująca, że lek włączył w komórkach białko o nazwie PPARγ. Innymi słowy, wyższy poziom adiponektyny oznaczał, że leriglitazon uruchomił mechanizm, dla którego został stworzony i zaczął działać zgodnie z oczekiwaniami(Meya et al., 2020; Minoryx Therapeutics, 2025).
Kluczowe efekty biologiczne w kontekście ALD
W modelach komórkowych i zwierzęcych ALD oraz innych chorób neurodegeneracyjnych wykazano, że leriglitazon:[Rodríguez‑Pascau et al., 2021; Minoryx Therapeutics, 2025]
- przywraca bioenergetykę komórkową i zwiększa produkcję ATP poprzez aktywację osi PPARγ/PGC‑1α,
- zmniejsza stres oksydacyjny oraz uszkodzenia wynikające z nagromadzenia VLCFA,
- wzmacnia różnicowanie i przeżycie oligodendrocytów, promując zachowanie i odnowę mieliny,
- ogranicza aktywację mikrogleju i makrofagów poprzez hamowanie szlaku NF‑κB, co redukuje neurozapalenie,
- stabilizuje barierę krew–mózg poprzez zmniejszenie adhezji monocytów do śródbłonka, co może przeciwdziałać inicjacji ognisk demielinizacji typowych dla cALD.
W prostych słowach: lek nie usuwa bezpośrednio VLCFA ani nie koryguje mutacji ABCD1, ale „uspokaja” kilka kluczowych procesów prowadzących do destrukcji mieliny i neuronów – poprawia zużycie energii, zmniejsza „przegrzanie” komórki (stres oksydacyjny), ogranicza szkodliwe zapalenie i wzmacnia naturalne mechanizmy naprawy (Rodríguez‑Pascau et al., 2021; Minoryx Therapeutics, 2025).
Biomarkery działania – dowód na neuroprotekcję
W badaniu fazy I u zdrowych ochotników oraz w badaniu ADVANCE u pacjentów z AMN wykazano charakterystyczne zmiany biomarkerów (Meya et al., 2020; Köhler et al., 2023):
- stężenie adiponektyny w osoczu rosło pod wpływem leriglitazonu, co potwierdzało aktywację PPARγ,
- stężenia neurofilamentu lekkiego (NfL), MMP‑9 oraz wybranych cytokin prozapalnych (np. IL‑18, IL‑1Ra, MIP‑1β) były niższe u pacjentów leczonych leriglitazonem niż u osób otrzymujących placebo po 96 tygodniach, co sugeruje zmniejszenie uszkodzenia aksonów oraz intensywności neurozapalenia.
Takie zmiany biomarkerów są spójne z mechanizmem działania leku i wspierają tezę o jego potencjale neuroprotekcyjnym – czyli zdolności do spowalniania lub stabilizowania postępu choroby, a nie jej odwrócenia (Köhler et al., 2023).
Badanie ADVANCE – leriglitazon w adrenomyeloneuropatii
ADVANCE było dużym badaniem klinicznym, w którym uczestniczyło 116 mężczyzn z adrenomieloneuropatią (AMN) – najczęstszą postacią adrenoleukodystrofii u dorosłych. Wszyscy mieli od 18 do 65 lat, potwierdzoną mutację w genie ABCD1, potrafili samodzielnie chodzić i nie mieli oznak aktywnej mózgowej postaci choroby (cALD) w badaniu rezonansu magnetycznego. Uczestników losowo podzielono na dwie grupy. Większa grupa otrzymywała leriglitazon, a mniejsza placebo (lek, który wyglądał tak samo, ale nie zawierał substancji czynnej). Leczenie trwało 96 tygodni, czyli prawie dwa lata. Ani pacjenci, ani lekarze nie wiedzieli, kto otrzymuje prawdziwy lek, a kto placebo. Dzięki temu wyniki badania były bardziej wiarygodne i obiektywne.(Köhler et al., 2023).
Jednym z najważniejszych elementów badania był test 6-minutowego marszu (6MWT), który sprawdza, jak daleko pacjent jest w stanie przejść w ciągu sześciu minut. Na początku badania wyniki obu grup były bardzo podobne. Po 96 tygodniach osoby przyjmujące zarówno leriglitazon, jak i placebo przechodziły krótszy dystans niż na początku. Jest to zgodne z naturalnym przebiegiem AMN, w której sprawność chodzenia z czasem stopniowo się pogarsza. Naukowcy nie stwierdzili jednak, aby osoby leczone leriglitazonem chodziły istotnie dalej niż osoby otrzymujące placebo. Oznacza to, że w tym badaniu lek nie wykazał wyraźnej poprawy wyniku testu 6-minutowego marszu (Köhler et al., 2023).
Mielopatia – testy
Oprócz testu chodzenia naukowcy sprawdzali również równowagę. W tym celu pacjenci stali na specjalnej platformie tensometrycznej – urządzeniu, które bardzo dokładnie mierzy, jak bardzo ciało kołysze się podczas stania. Można to porównać do bardzo czułej wagi, która wykrywa nawet niewielkie ruchy ciała. Badanie wykonywano w różnych warunkach: z otwartymi i zamkniętymi oczami oraz ze stopami złączonymi lub rozstawionymi. Im trudniejsze było zadanie, tym łatwiej było zauważyć różnice między grupami.
Największe różnice pojawiły się wtedy, gdy pacjenci mieli zamknięte oczy. Jest to trudniejsze, ponieważ organizm nie może korzystać ze wzroku do utrzymania równowagi i musi bardziej polegać na mięśniach oraz układzie nerwowym. Osoby przyjmujące leriglitazon kołysały się mniej niż osoby otrzymujące placebo. Oznacza to, że ich ciało było bardziej stabilne podczas stania. Naukowcy mierzyli wychylenia do przodu i do tyłu (anteroposterior) oraz na boki (mediolateral). Choć różnice wynosiły zaledwie kilka milimetrów, w AMN nawet tak niewielkie zmiany mają znaczenie. Można to porównać do stania na krawężniku – jeśli człowiek chwieje się tylko trochę bardziej, znacznie łatwiej traci równowagę i upada. Dlatego mniejsze wychylenia oznaczają mniejsze ryzyko upadków.
Naukowcy oceniali również stan neurologiczny za pomocą dwóch skal: SSPROM i EDSS. Są to narzędzia używane przez lekarzy do oceny, jak bardzo choroba wpływa na sprawność pacjenta. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie objawów. U osób leczonych leriglitazonem pogorszenie było nieco mniejsze niż w grupie placebo. Różnica nie była jednak na tyle duża, aby można było z pełnym przekonaniem stwierdzić, że była wynikiem działania leku, dlatego autorzy opisali ją jako obiecujący trend, a nie ostateczny dowód skuteczności.
Po zakończeniu głównej analizy badacze przeprowadzili dodatkowe analizy, aby sprawdzić, czy niektóre grupy pacjentów odnoszą z leczenia większe korzyści. Okazało się, że najlepsze efekty obserwowano u osób, u których AMN trwała krócej i była we wcześniejszym stadium. U tych pacjentów pogorszenie chodu było mniejsze niż u osób z długo trwającą, bardziej zaawansowaną chorobą. Można to porównać do gaszenia pożaru – znacznie łatwiej zatrzymać niewielki ogień na początku niż wtedy, gdy objął już cały budynek. Podobnie w AMN leczenie wydaje się przynosić większe korzyści, gdy zostanie rozpoczęte wcześnie, zanim dojdzie do dużego uszkodzenia rdzenia kręgowego i nerwów.(Köhler et al., 2023).
Zmiany mózgowe – Loes score i progresja cALD
Chociaż do badania nie włączano pacjentów z aktywną mózgową postacią ALD (cALD), naukowcy przez prawie dwa lata regularnie wykonywali badania rezonansu magnetycznego (MRI). Chcieli sprawdzić, czy u któregoś z uczestników nie pojawią się nowe zmiany w mózgu lub czy już istniejące zmiany nie zaczną się powiększać. Było to bardzo ważne, ponieważ u części dorosłych z AMN może z czasem rozwinąć się również mózgowa postać choroby.
Do oceny zmian w mózgu wykorzystano skalę Loesa. Jest to specjalna skala, która pokazuje, jak bardzo choroba uszkodziła mózg. Można ją porównać do punktacji za zniszczenia po burzy – im więcej punktów, tym większe uszkodzenie. Jeśli wynik z czasem rośnie, oznacza to, że choroba postępuje.
Po 96 tygodniach okazało się, że u osób otrzymujących placebo wynik w skali Loesa zwiększał się częściej niż u pacjentów leczonych leriglitazonem. Oznaczało to, że w grupie placebo częściej pojawiały się nowe ogniska uszkodzenia mózgu, istniejące zmiany powiększały się lub przechodziły w aktywną fazę zapalną. Można to porównać do plamy wilgoci na ścianie – z czasem może stać się większa i zacząć niszczyć kolejne fragmenty ściany. W mózgu podobnie zachowują się aktywne zmiany chorobowe.
Najbardziej znaczącym wynikiem było to, że wszystkie przypadki rozwoju aktywnej mózgowej postaci ALD (cALD) wystąpiły wyłącznie w grupie placebo. U sześciu pacjentów choroba zaczęła postępować i rozwinęła się aktywna cALD. Natomiast w grupie przyjmującej leriglitazon nie odnotowano ani jednego takiego przypadku.
Naukowcy analizowali nie tylko obrazy rezonansu magnetycznego, ale również objawy pacjentów oraz biomarkery. Biomarkery to substancje we krwi lub płynie mózgowo-rdzeniowym, które działają jak wskaźniki na desce rozdzielczej samochodu – pokazują, co dzieje się w organizmie, zanim objawy staną się bardzo nasilone. Gdy zestawiono wszystkie te wyniki, pojawiły się mocne przesłanki, że leriglitazon może zmniejszać ryzyko rozwoju mózgowej postaci ALD u dorosłych z AMN. Trzeba jednak pamiętać, że nie był to główny cel badania. Oznacza to, że chociaż wyniki są bardzo obiecujące, potrzebne były kolejne badania, aby ostatecznie potwierdzić ten efekt. (Köhler et al., 2023).
Biomarkery i bezpieczeństwo w ADVANCE
Wspomniane wcześniej zmiany biomarkerów – wzrost adiponektyny oraz spadek poziomu NfL, MMP‑9 i wybranych mediatorów zapalnych – były obserwowane u pacjentów leczonych leriglitazonem, szczególnie u osób, u których nie rozwinęła się cALD (Köhler et al., 2023).
Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, w badaniu ADVANCE (Köhler et al., 2023):
- 97% pacjentów w całej populacji doświadczyło co najmniej jednego zdarzenia niepożądanego, co jest typowe dla długotrwałych badań neurologicznych,
- działania niepożądane związane z mechanizmem PPARγ – przede wszystkim przyrost masy ciała (średnio około +5,8 kg w grupie leriglitazonu versus +1,3 kg na placebo) oraz obrzęki obwodowe – występowały istotnie częściej w grupie aktywnej,
- poważne zdarzenia niepożądane były nieco rzadsze w grupie leriglitazonu niż w grupie placebo; jedyne poważne zdarzenie związane z leczeniem dotyczyło przejściowego wzrostu enzymów wątrobowych u pacjenta z rozpoznanym zespołem Gilberta,
- nie odnotowano sygnału pogorszenia funkcji serca ani nerek w 96‑tygodniowym okresie obserwacji.
Całościowo profil bezpieczeństwa leriglitazonu w AMN jest zgodny z oczekiwaniami dla agonistów PPARγ przy jednoczesnym zachowaniu akceptowalnego stosunku korzyści do ryzyka w kontekście ciężkiej, postępującej choroby neurodegeneracyjnej (Köhler et al., 2023).
Badanie NEXUS – leriglitazon w dziecięcej postaci mózgowej ALD
Projekt badania i populacja
NEXUS (NCT04528706) to badanie kliniczne, w którym naukowcy sprawdzają działanie leriglitazonu u dzieci z mózgową postacią adrenoleukodystrofii (cALD). Jest to wieloośrodkowe badanie fazy 2/3, czyli prowadzone w kilku szpitalach i mające na celu sprawdzenie zarówno bezpieczeństwa leku, jak i jego skuteczności. W badaniu uczestniczą chłopcy w wieku od 2 do 12 lat, u których potwierdzono ALD oraz wykryto w rezonansie magnetycznym (MRI) zmiany w istocie białej mózgu.
Istota biała to część mózgu zbudowana z włókien nerwowych, które działają jak „kable” przesyłające informacje między różnymi obszarami mózgu. W ALD te „kable” mogą ulegać uszkodzeniu. Lekarze oceniali zmiany widoczne w MRI – zarówno takie, które wykazywały aktywny stan zapalny po podaniu kontrastu z gadolinem, jak i takie, które jeszcze nie dawały tego obrazu, ale mogły wskazywać na rozwijającą się chorobę. Dzieci otrzymują leriglitazon doustnie raz dziennie przez 96 tygodni, czyli prawie dwa lata. Naukowcy chcą sprawdzić przede wszystkim, u ilu pacjentów uda się zatrzymać lub znacząco spowolnić rozwój choroby. Głównym celem badania jest sprawdzenie po 96 tygodniach, ilu chłopców będzie miało zahamowanie progresji cALD. Oznacza to, że zmiany w mózgu przestaną się powiększać albo będą powiększać się bardzo wolno.
Pierwsza analiza wyników została wykonana wcześniej – po 24 tygodniach leczenia. Był to etap sprawdzający, czy lek działa na tyle obiecująco, aby kontynuować badanie. Naukowcy oceniali wtedy, czy u dzieci doszło do zatrzymania rozwoju zmian w MRI lub czy tempo ich powiększania wyraźnie się zmniejszyło. Można to porównać do obserwowania pęknięcia na szybie. Celem leczenia nie zawsze jest natychmiastowe „naprawienie” istniejącego uszkodzenia, ale przede wszystkim zatrzymanie tego, aby pęknięcie dalej się powiększało i obejmowało kolejne obszary. W przypadku cALD oznacza to próbę zatrzymania procesu niszczenia istoty białej mózgu zanim doprowadzi on do trwałych problemów neurologicznych.(García‑Cazorla et al., 2025).
Wyniki po 24 tygodniach
W opublikowanej analizie pośredniej 11 pacjentów spełniło kryteria oceny w tygodniu 24 (García‑Cazorla et al., 2025).Najważniejsze obserwacje obejmują:
- W pierwszej analizie wyników badania NEXUS wszyscy oceniani chłopcy pozostali klinicznie stabilni. Oznaczało to, że w czasie obserwacji nie zaobserwowano wyraźnego pogorszenia funkcji neurologicznych. Stan neurologiczny oceniano za pomocą skali NFS (Neurological Function Score), która sprawdza wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie układu nerwowego (np. chodzenie, ruchy, komunikację, połykanie). Mediana zmiany wyniku NFS wyniosła 0,0 (zakres 0–1). Oznacza to, że u większości dzieci wynik pozostał taki sam, a jedynie u pojedynczych pacjentów pojawiła się niewielka zmiana.
- Zmiany w mózgu oceniano za pomocą skali Loesa. Skala Loesa pokazuje, jak duży obszar mózgu został zajęty przez chorobę widoczną w rezonansie MRI. Mediana zmiany wyniku wyniosła 0,0 (zakres 0–3). Oznacza to, że u większości chłopców zmiany w mózgu nie powiększały się lub zwiększały się tylko minimalnie. U 45% pacjentów (5 z 11 chłopców) osiągnięto tzw. zahamowanie choroby (arrested disease). Oznacza to jednocześnie: brak dalszego powiększania się zmian w rezonansie MRI oraz stabilny stan neurologiczny dziecka.
- U pozostałych pacjentów nie zawsze udało się całkowicie zatrzymać chorobę, ale zaobserwowano wyraźne spowolnienie jej rozwoju w porównaniu z naturalnym przebiegiem cALD. (Mallack et al., 2021; García‑Cazorla et al., 2025).
W badaniu NEXUS naukowcy oceniali również specjalne biomarkery, czyli substancje w organizmie, które pomagają sprawdzić, czy komórki nerwowe są uszkadzane i jak przebiega choroba. Jednym z nich był NfL (neurofilament light chain) – białko uwalniane wtedy, gdy dochodzi do uszkodzenia włókien nerwowych. Można je porównać do śladów pozostawianych po uszkodzeniu „kabli” w układzie nerwowym – im więcej uszkodzeń, tym zwykle wyższy poziom tego białka. Drugim badanym wskaźnikiem było MMP-9 (metaloproteinaza 9) – enzym związany ze stanem zapalnym, który może uczestniczyć w procesie uszkadzania ochronnej bariery między krwią a mózgiem. U chłopców leczonych leriglitazonem poziomy tych biomarkerów wykazywały korzystny profil, podobny do obserwowanego u pacjentów, u których skutecznie przeprowadzono przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych (HSCT). Wyniki te wzmacniają przypuszczenie, że leriglitazon może działać neuroprotekcyjnie, czyli chronić komórki nerwowe przed dalszym uszkodzeniem. Należy jednak pamiętać, że biomarkery są wskaźnikami pomocniczymi – pokazują, że w organizmie zachodzą korzystne zmiany, ale ostateczna ocena skuteczności leczenia wymaga potwierdzenia w badaniach MRI oraz obserwacji funkcjonowania pacjentów. (Weinhofer et al., 2021; Thibert et al., 2012; García‑Cazorla et al., 2025).
Bezpieczeństwo w NEXUS
W pierwszych 24 tygodniach leczenia leriglitazon był dobrze tolerowany; zgłoszono 87 zdarzeń niepożądanych, lecz żadne nie zostało zakwalifikowane jako poważne zdarzenie związane z leczeniem (García‑Cazorla et al., 2025).
Profil działań niepożądanych odpowiadał znanej klasie agonistów PPARγ (m.in. przyrost masy ciała, obrzęki), bez konieczności przerywania leczenia z powodu tolerancji (García‑Cazorla et al., 2025; Minoryx Therapeutics, 2025).
Leriglitazon może stać się ważnym elementem zintegrowanego modelu opieki nad pacjentami z ALD, obejmującego noworodkowy screening, wczesną identyfikację zmian w MRI, rozważenie HSCT/terapii genowej oraz zastosowanie doustnej terapii neuroprotekcyjnej w celu spowolnienia lub stabilizacji choroby w różnych jej fenotypach.
Podsumowanie
Leriglitazon jest mózgopenetrującym, selektywnym agonistą PPARγ, który w badaniach przedklinicznych i klinicznych wykazuje zdolność do modulowania kluczowych szlaków patofizjologicznych ALD – poprawy bioenergetyki, redukcji stresu oksydacyjnego, wspierania oligodendrocytów oraz ograniczania neurozapalenia i destabilizacji bariery krew–mózg (Rodríguez‑Pascau et al., 2021; Minoryx Therapeutics, 2025).
Badanie ADVANCE nie wykazało istotnej różnicy w głównym punkcie końcowym (6MWT), lecz dostarczyło przekonujących dowodów na zmniejszenie progresji zmian mózgowych, niższą częstość klinicznie postępującej cALD oraz korzystne sygnały w parametrach myelopatii i biomarkerach, szczególnie u pacjentów z krótszym czasem trwania AMN (Köhler et al., 2023).
Badanie NEXUS wykazało, że u dzieci z cALD doustny leriglitazon po 24 tygodniach leczenia prowadzi do stabilizacji funkcji neurologicznych oraz zahamowania lub wyraźnego spowolnienia wzrostu zmian w MRI, przy braku poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z leczeniem (García‑Cazorla et al., 2025).
Łącznie dane te wskazują, że leriglitazon może stać się istotną opcją terapeutyczną w ALD – nie zastępując HSCT czy terapii genowej, lecz uzupełniając je jako doustna terapia neuroprotekcyjna, szczególnie w wczesnych stadiach AMN oraz w cALD u dzieci.
Co to wnosi w życie pacjentów?
24 lipca 2026 r. firmy Minoryx Therapeutics i Neuraxpharm poinformowały, że Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Europejskiej Agencji Leków wydał pozytywną opinię rekomendującą dopuszczenie do obrotu leku NEZGLYAL® (leriglitazon) w wyjątkowych okolicznościach. Lek jest przeznaczony do leczenia chłopców w wieku 2–12 lat z mózgową postacią adrenoleukodystrofii sprzężonej z chromosomem X (cALD), u których w rezonansie magnetycznym stwierdzono zmiany niewzmacniające się po podaniu gadolinu (Gd−) oraz ocenę neurologiczną NFS 0–1. Oczekiwano, że Komisja Europejska wyda decyzję o pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu do końca września 2026 r. Pozytywna opinia CHMP została oparta na wynikach badania klinicznego fazy 2/3 NEXUS oraz danych pochodzących z programów leczenia współczującego (compassionate use). Wyniki wskazują, że u leczonych dzieci uzyskano stabilizację kliniczną i radiologiczną przez ponad 96 tygodni terapii lub do momentu wykonania przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych (HSCT). Dotychczas leriglitazon otrzymało ponad 170 pacjentów z cALD.
Literatura
Minoryx Therapeutics, & Neuraxpharm Group. (2026, July 24). NEZGLYAL® (leriglitazone) receives a positive CHMP opinion for the treatment of cerebral adrenoleukodystrophy (cALD), a rare neurodegenerative disease
De Beer, M., Engelen, M., & Van Geel, B. M. (2014). Frequent occurrence of cerebral demyelination in adrenomyeloneuropathy. Neurology, 83(24), 2237–2243.
Eichler, F., Duncan, C., Musolino, P. L., et al. (2017). Hematopoietic stem-cell gene therapy for cerebral adrenoleukodystrophy. New England Journal of Medicine, 377(17), 1630–1638.
Engelen, M., Kemp, S., de Visser, M., et al. (2012). X-linked adrenoleukodystrophy (X-ALD): clinical presentation and guidelines for diagnosis, follow-up and management. Orphanet Journal of Rare Diseases, 7(51), 1–15.
García‑Cazorla, À., Köhler, W., Engelen, M., et al. (2025). Safety and efficacy of leriglitazone in childhood cerebral adrenoleukodystrophy (NEXUS): An interim analysis of an open-label, phase 2/3 trial. EClinicalMedicine, 84, 103265. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2025.103265pubmed.ncbi.nlm.nih
Köhler, W., Engelen, M., Eichler, F., et al. (2023). Safety and efficacy of leriglitazone for preventing disease progression in men with adrenomyeloneuropathy (ADVANCE): A randomised, double-blind, multicentre, placebo-controlled, phase 2/3 trial. The Lancet Neurology, 22(2), 127–136.Leri.pdfpmc.ncbi.nlm.nih
Mahmood, A., Raymond, G. V., Dubey, P., Peters, C., & Moser, H. W. (2007). Survival analysis of haematopoietic cell transplantation for childhood cerebral X-linked adrenoleukodystrophy: A comparison study. The Lancet Neurology, 6(8), 687–692.
Mallack, E. J., Turk, B. R., Yan, H., et al. (2021). MRI surveillance of boys with X-linked adrenoleukodystrophy identified by newborn screening: Meta-analysis and consensus guidelines. Journal of Inherited Metabolic Disease, 44(3), 728–739.pmc.ncbi.nlm.nih
Meya, U., Pina, G., Pascual, S., et al. (2020). A phase 1 study to assess the safety, tolerability, pharmacokinetics, and effects on biomarkers of MIN-102 (leriglitazone). Neurology, 94(15 Supplement), 4149.neurology
Minoryx Therapeutics. (2025). Leriglitazone (MIN-102). https://www.minoryx.com/leriglitazone/minoryx
Rodríguez‑Pascau, L., Vilalta, A., Cerrada, M., et al. (2021). The brain penetrant PPARγ agonist leriglitazone restores multiple altered pathways in models of X-linked adrenoleukodystrophy. Science Translational Medicine, 13(abc0555), eabc0555.espeyearbook
Thibert, K. A., Raymond, G. V., Nascene, D. R., et al. (2012). Cerebrospinal fluid matrix metalloproteinases are elevated in cerebral adrenoleukodystrophy and correlate with MRI severity and neurologic dysfunction. PLoS ONE, 7(e50430), e50430.pmc.ncbi.nlm.nih
Weinhofer, I., Rommer, P. S., Zierfuss, B., et al. (2021). Neurofilament light chain as a potential biomarker for monitoring neurodegeneration in X-linked adrenoleukodystrophy. Nature Communications, 12(1816), 1–11.pmc.ncbi.nlm.nih
MedicalXpress. (2025, June 1). Oral drug shows promise for slowing fatal childhood brain disease. https://medicalxpress.com/news/2025-06-oral-drug-fatal-childhood-brain.html
Opracowanie: dr n. społ. Anna MK